Mae’r Afon Dyfrdwy’n afon bwysig yn genedlaethol ac yn rhyngwladol, ac mae wedi’i dynodi’n Ardal Cadwraeth Arbennig a’i gwarchod o dan gyfraith amgylcheddol y DU ac Ewrop. Er bod y warchodaeth hon yn ei lle, mae carthion crai yn dal i gael eu gollwng i’w dyfroedd. Ar draws dalgylch Afon Dyfrdwy, mae 40 o weithfeydd trin dŵr gwastraff mawr yn rhyddhau carthion i’r afon, ac mae’r rhan fwyaf ohonynt yn eiddo i Dŵr Cymru ac yn cael eu gweithredu gan Dŵr Cymru. Mae un o’r gweithfeydd trin dŵr gwastraff mawr hyn yng Nghorwen, yn nalgylch uchaf y Ddyfrdwy.
Yng Nghorwen, mae’r rhwydwaith carthffosiaeth yn cynnwys tri gorlif storm sydd wedi eu caniatáu. Mae’r rhain wedi’u llunio i ollwng carthion heb eu trin i’r afon yn ystod cyfnodau o law eithriadol i atal carthion rhag cronni mewn cartrefi a busnesau. Yn 2025, rhyddhaodd y tri gorlif hyn garthion i’r Afon Dyfrdwy am gyfanswm o 1,218.75 o oriau. Mae’n anodd dadlau bod dros 1,200 awr o ollyngiadau carthion yn ganlyniad i dywydd eithriadol yn unig, felly mae hyn yn awgrymu bod y system yn cael ei gorlethu’n rheolaidd.
Bydd y maint hwn o lygredd yn cael effaith uniongyrchol ar ansawdd dŵr a bywyd gwyllt Afon Dyfrdwy. Er bod y cyfrifoldeb am y gollyngiadau hyn yn nwylo Dŵr Cymru, mae Ymddiriedolaeth Dyfrdwy wedi bod yn gweithio’n galed i ddod o hyd i ffyrdd o leihau carthion crai sy’n mynd i mewn i’r afon lle bynnag y bo modd.
Mae llawer o rwydweithiau carthffosiaeth hŷn, gan gynnwys yr un yng Nghorwen, yn gweithredu fel systemau cyfunol. Mae hyn yn golygu bod yr un pibellau tanddaearol yn cario dŵr gwastraff cartref (o doiledau a sinciau) a dŵr wyneb sy’n rhedeg o doeau, ffyrdd ac arwynebau caled eraill. Yn ystod glaw trwm, gall y maint ychwanegol o ddŵr orlethu’r system, gan gynyddu’r tebygolrwydd o ollyngiadau carthion i’r afon.
I helpu i fynd i’r afael â’r broblem hon, bydd Ymddiriedolaeth Dyfrdwy’n gosod dalwyr planhigion gerddi glaw cynaliadwy yng Nghorwen drwy ein rhaglen Ni Ddylai Fod yn y Ddyfrdwy. Mae’r gerddi glaw hyn yn cael eu rhoi mewn mannau strategol lle gallant ddal y dŵr glaw cyn iddo fynd i mewn i’r rhwydwaith carthffosiaeth.
Mae dalwyr planhigion gerddi glaw’n nodwedd sy’n seiliedig ar natur ac mae’n dal ac yn arafu dŵr glaw sy’n disgyn ar doeau cyn iddo fynd i mewn i ddraeniau. Trwy storio dŵr dros dro a chaniatáu iddo socian i ffwrdd yn arafach, mae gerddi glaw’n helpu i leihau’r pwysau ar systemau draenio ac yn gwneud gorlifiadau carthion yn llai tebygol.
Drwy osod gerddi glaw ar draws Corwen a dalgylch ehangach Afon Dyfrdwy, gallwn helpu i ddal ac arafu dŵr glaw cyn iddo fynd i mewn i ddraeniau a charthffosydd. Mae hyn yn helpu gweithfeydd trin dŵr gwastraff i weithio’n fwy effeithiol drwy eu hatal rhag cael eu gorlethu a dylai helpu i leihau pa mor aml mae carthion crai’n mynd i mewn i’r Afon Dyfrdwy.
Er y gall maint y broblem deimlo’n llethol, mae planwyr gerddi glaw yn ateb ymarferol, dan arweiniad y gymuned, sy’n gallu gwneud gwahaniaeth go iawn.
Cafodd y gerddi glaw yng Nghorwen eu gosod yn rhan o brosiect Adfer Afon Dyfrdwy Gyda’n Gilydd a ariennir gan y Gronfa Rhwydweithiau Natur.
Os hoffech gael y wybodaeth ddiweddaraf am ein gwaith, gwnewch yn siŵr eich bod yn dilyn Ymddiriedolaeth Dyfrdwy ar y cyfryngau cymdeithasol.
