Monitro llygredd Gwyddoniaeth Dinasyddion
Helpwch ni i weithio tuag at Afon Dyfrdwy sy’n rhydd o lygredd ac yn llawn bywyd gwyllt drwy fonitro eich
llednant leol.
Mae ein rhaglen gwyddoniaeth dinasyddion yn cefnogi gwirfoddolwyr i fonitro llygredd yn rheolaidd ar draws dalgylch Afon Dyfrdwy. Drwy gasglu data cyson o ansawdd uchel, rydych chi’n ein helpu i ddeall tueddiadau ansawdd dŵr, canfod problemau’n gynnar a thargedu camau gweithredu lle mae eu hangen fwyaf. Dyma’r dudalen lle gall gwirfoddolwyr hyfforddedig gyflwyno eu data a gweld canlyniadau o bob rhan o’r dalgylch.
Os ydych chi’n newydd i fonitro llygredd, y cam cyntaf yw archebu sesiwn hyfforddi. Rhaid i bob gwirfoddolwr gofrestru ar Team Kinetics cyn mynychu hyfforddiant neu gyflwyno data. Team Kinetics yw lle gallwch chi gofrestru ar gyfer hyfforddiant a rheoli eich cyfranogiad.
Os ydych chi am gael eich atgoffa o sut i ddefnyddio’r offer, ewch i waelod y dudalen hon.
Mae ein dinasyddion-wyddonwyr hyfforddedig yn mabwysiadu llednentydd ar draws dalgylch Afon Dyfrdwy, gan gynnal arolygon rheolaidd i fonitro ansawdd dŵr ac adnabod arwyddion o lygredd.
Mae gwirfoddolwyr yn mesur lefelau ffosffad ac afloywder, dangosyddion allweddol o lygredd maetholion a lefelau
gwaddod ac yn cofnodi tystiolaeth weledol fel afliwio, twf algâu, ffwng carthion ac arwyddion eraill o straen
amgylcheddol. Mae monitro’r un safleoedd yn gyson yn caniatáu inni adeiladu darlun clir o iechyd hirdymor yr
afon.
Mae’r data hwn yn ein helpu i:
- Canfod digwyddiadau llygredd
- Nodi ansawdd dŵr sy’n dirywio
- Llywio blaenoriaethau adfer
- Cefnogi adrodd i reoleiddwyr lle nad yw safonau’n cael eu bodloni
- Gweithio gyda thirfeddianwyr a phartneriaid i ddod o hyd i atebion ymarferol
Os ydych chi’n newydd i fonitro llygredd, archebwch le ar un o’n digwyddiadau hyfforddi sydd ar y gorwel
cyn cyflwyno data.
Canlyniadau Monitro Llygredd Gwyddoniaeth Dinasyddion
Gan ddefnyddio stribedi prawf cyflym, mae dinasyddion-wyddonwyr yn mesur ffosffad (PO4) sy’n digwydd yn naturiol o fewn ecosystemau afonydd mewn lefelau isel iawn o dan 50 ppb (rhannau fesul biliwn). Gall lefelau uwch o ffosffad fod yn ddangosydd da o lygredd, gan fod y maetholyn i’w gael mewn gwastraff anifeiliaid a dynol, cemegau glanhau, dŵr ffo diwydiannol a gwrtaith.
Gall lefelau uchel o ffosffad achosi ewtroffigedd (twf gormodol o algâu oherwydd lefelau uchel o faetholion),
sydd wedyn yn effeithio ar ansawdd dŵr, yn niweidio planhigion ac anifeiliaid ac yn ein hatal rhag defnyddio’r dŵr. Ar 100 ppb mae’r dŵr wedi’i lygru ar lefelau a fydd yn niweidiol i fywyd gwyllt. Bydd gan y dyfroedd hyn rywfaint o fywyd gwyllt o hyd – ond ni fydd ganddynt y cyfoeth rhyfeddol o fywyd, na rhywogaethau prin sy’n byw mewn dŵr glân. O 200-500 ppb (lefelau uchel) neu 1000-2500 ppb (lefelau uchel iawn), mae hyd yn oed rhywogaethau caletach weithiau’n ei chael hi’n anodd gwneud cartref.
Mae data a gesglir yn cael ei ddefnyddio i nodi cyrff dŵr wedi’u diraddio, nodi digwyddiadau llygredd a thargedu ein gwaith i ddileu llygryddion sy’n mynd i mewn i’r Ddyfrdwy. Mae pob pwynt ar y map yn arolwg sengl a wnaed gan ddinesydd-wyddonydd. Nid yw lefelau uchel o ffosffad mewn pwynt penodol o reidrwydd yn golygu bod ffynhonnell y llygredd yn y lleoliad hwnnw – gallai’r ffynhonnell fod yn unrhyw le i fyny’r afon o’r pwynt hwnnw.
